Elon Musk, de eerste privépersoon die meer dan duizend miljard dollar waard is (one trillion, in het Engels, of één biljoen, in het Nederlands), lanceerde eind vorige week het aandeel van SpaceX op de beurs. De aandelen van dit bedrijf werden verkocht voor prijzen tussen de 135 en 170 dollar, wat het bedrijf enorm veel geld opleverde. Het doel van SpaceX is om de ruimte te koloniseren.
Wat we in dit artikel onderzoeken, is welke sociale orde nodig is om een interplanetaire beschaving op te bouwen, en voor wie zou die beschaving uiteindelijk zou werken.
Aandelen kopen
De aanleiding van deze vraag was een suggestie van mijn goede vriend Ricardo. Hij stelde voor om aandelen te kopen, vanuit de redenering dat als SpaceX uiteindelijk een soort Weyland-Yutani corporation wordt, dit de koper van deze aandelen rijk zal maken. Deze naam verwijst naar een coöperatie die het koloniseren van de ruimte leidt in de films en series van de Alien-franchise. De filosoof Joris Bouwmeester (met wie ik brieven uitwisselde in Huis van de Muze, 2024), is echter niet positief over dit bedrijf:
“De werkers in de [ruimte]kolonie worden uitgebuit door de zogenaamde megacorp die in deze serie de werkelijke tegenstander is. Hier zien we het eigenlijke, veel grotere kwaad dan de dierlijke agressie van de xenomorphs, zoals de aliens heten. Anders dan hen is dit grote bedrijf waar de karakters in deze films voor werken kil en meedogenloos op een meer mechanische wijze. […] De aliens zijn het chaotische kwaad, dat kwaad is door een gebrek aan orde, een gebrek aan ratio. Het is een wilde moordzucht. Het mysterieuze bedrijf waar iedereen voor werkt daarentegen, is een heel ander soort kwaad – het is kwaad door een overmaat aan orde: het wil alles en iedereen onderwerpen aan een kille rationaliteit die over lijken gaat.”
De overweging achter het kopen van SpaceX-aandelen was dat Musks bedrijf verlies maakt totdat ze commerciële ruimtevluchten gaan aanbieden en grondstoffen zullen delven op de maan en Mars. Ricardo stelde dat we op de Aarde ooit eens klaar zullen zijn met minen, en dat de zoektocht naar nieuwe hulpbronnen in het heelal dus min of meer onvermijdelijk is in de toekomst van de mensheid.
Lange-termijn doelstellingen versus de broosheid van beschavingen
Dit leidde tot belangrijke analyses over de omstandigheden – zowel economisch als politiek en ideologisch – waaronder mensen zich überhaupt kunnen verenigen tot zulke hyperambitieuze lange-termijn doelstellingen. Die zal ik in dit artikel nader onderzoeken, en voordat u verder leest, attendeer ik u graag op een nieuw crowdfunding-project dat ik ben gestart. Het boek dat ik wil uitgeven heet ‘Zin in Chaos’: het gaat over zin en betekenis vinden in een ontregelende tijd. Hierin onderzoek ik lessen die vroegere filosofen trokken, die ook in turbulente tijden leefden. Als het project slaagt, komt er een prachtig evenement waar we elkaar kunnen treffen en een glas kunnen heffen.
Maar voordat de mensheid in een stadium komt waar ruimtemijnbouw noodzakelijk is, is een gigantische civilizational collapse eveneens mogelijk. Amerikaanse onderzoekers rond Trump en J.D. Vance hebben al een ‘Civilizational Erasure’ geprognosticeerd voor Europa – als deel van de officiële ‘Natural Security Strategy’ van de VS. Hoog geavanceerde beschavingen storten in en er komen moslim-enclaves, mennonieten kolonies en SGP-dorpjes voor terug. Dit is een scenario dat ik onderzoek in What the World Can Learn from the Fall of the West (Academica, 2026). Dit scenario is aannemelijk omdat verstedelijkte beschavingen qua bevolkingsaanwas demografisch instabiel zijn vergeleken met de zojuist genoemde groepen.
Opheffing van schaarste
Die hoog geavanceerde beschavingen drijven namelijk heel ver weg van wat nodig is om goed gedijende gezinnen neer te zetten. Tekenend is het ‘Mice Utopia Experiment’, door John Calhoun in 1968. De muizen werden voorzien in alles wat ze nodig hadden. Echter, deze overvloed kon niet voorkomen dat de muizen kapotgingen aan sociale en psychische factoren, waarvan de druk exponentieel toenam toen de fysieke schaarste verdween.
Niettemin – als er inderdaad een bedrijf ontstaat dat lijkt op wat Weyland-Yutani vertegenwoordigt, dan is het aannemelijk dat Musk die zal leiden en/of hiervan de grondslag zal leggen. Hij heeft zoveel geld, connecties en invloed dat hij de bestaande instituties wel zal weten te kneden om zijn initiatief te doen gedijen, en voorbij concurrerende initiatieven te stuwen. Het meest denkbare alternatief is dat er een ruimteonderneming komt die direct of indirect eigendom is van de Chinese overheid.
Ruimte Federalisme
Op deze overwegingen gaf Ricardo het antwoord dat de mensheid zich onder één vlag moet verenigen. Omdat dit beter is dan geld, grondstoffen en levens te verspillen aan oorlogen. Het heil zou dan moeten komen van iets dat lijkt op de ‘United Earth Federation’ in Supreme Commander. Dit is een strategiespel waarin de Aarde inderdaad onder één vlag is verenigd, en er een galactische oorlog woedt tegen aliens en cyborgs.
Mijn reactie hierop is sceptisch. Wat hij omschrijft lijkt op wat de Europese Unie probeert, wat niet uitstekend blijkt te werken. Ik herhaal mijn punt, dat hoe groter en logger die Empires worden, hoe meer ze wegdrijven van wat een basis biedt voor demografische reproductie en gedijende gezinnen. Het is tekenend dat Guy Verhofstadt enige jaren terug begon te spreken over de EU in termen van ‘Empire’. En ook China, om een ander voorbeeld te nemen, is zo’n goed verenigend concept voor de Tibetanen en Hongkongers…
Betrekkelijk hechte en overzichtelijke gemeenschappen zijn nodig om te kunnen gedijen op een menselijke maat. Hier komen we uit op de antropoloog Robin Dunbar en zijn onderzoek, dat aantoont dat mensen maar een beperkt aantal betekenisvolle verbanden kunnen aangaan. Mensen zijn stamwezens – federaties maken die onderlinge banden te vluchtig en abstract. Hoe kosmopolitischer en bureaucratischer de federaties worden, hoe minder gelukkig de mensen er uiteindelijk zijn, en hoe minder ze zin hebben om zich voort te planten. China ziet die afbrokkeling in de “lay down and let it rot”-beweging.
Top-Down tegenover Bottom-Up
Hier stelde Ricardo tegenover dat demografische reproductie niet noodzakelijk is om zo’n lange termijn doelstelling als ruimte-exploitatie levensvatbaar te houden. De Weyland-Yutani coöperatie produceert menselijke klonen en androïden. Hij zei dat zolang individuele doelen belangrijker blijven dan het gemeenschappelijk doel – het verkennen en beheersen van de ruimte – de mensheid hopeloos ten onder zal gaan.
Maar vereist wat hij voorstelt niet een zeer top-down bestuursmodel? Deze vraag leidt tot de extreem belangrijke overwegingen, aangekondigd in het begin van dit artikel. Zoals:
* Wie heerst?
* Wie gaat de vruchten plukken van die galactische expansie?
* Dat vergt heel erg top-down denken en in Supreme Commander is dat mogelijk, omdat de eenheden robots zijn die een collectieve beslissingsmacht volgen.
* Wat hij omschrijft is meer een Aziatische denkwijze. Het Westen gaat meer uit van bottom-up: Vikingen die door krieken en baaien varen om eigen strooptochten te voeren, handel te voeren zonder belasting en nederzettingen te vestigen buiten het centraal gezag. Dat stuurt per definitie aan op individuele autonomie en dus bestuurlijke versnippering. Ook het beroemde “Wiens gebied, diens gebed”, uit de Godsdienstvrede van Augsburg (1555) laat zien dat regionale autonomie diep is ingebakken in het Westers denken over organisatie.
Rawls’ Original Position
In theorie zou ieder mens uiteraard de vruchten moeten plukken van de expansie in de ruimte, als de federatie eenmaal heerst. Als we dat scenario echt willen onderzoeken, zouden we eerst moeten afdalen in het gedachte-experiment van de filosoof John Rawls. Van de “original position”. We denken na over dat Galactische Imperium zonder te weten welke positie we daarin zullen innemen.
Als het de positie is van de Sky Captain Overlord die heerst over het koloniseren van nieuwe planeten, dan is het waarschijnlijk episch.
Als u zo’n “belter” zou zijn, zoals in de serie ‘The Expanse’ – die in de ruimte is geboren als deel van een arbeidersklasse om vuile klusjes op te knappen, en die een te zwak skelet heeft om überhaupt de zwaartekracht van een wandeling op Aarde aan te kunnen… En die daar moederziel alleen geïsoleerd in het heelal asteroïden moet minen voor erts, waarvan hij misschien 0,000001% van de waarde van zijn salaris overhoudt… Dan wordt het concept waarschijnlijk onthaald met minder enthousiasme.
Utopie versus realiteit
Waar het gaat over het nobele streven dat iedere mens zou moeten profiteren van de opbrengsten van ruimtemijnbouw, dan komen we op het realisme dat al te vertrouwd is sinds de val van de Sovjetunie. Die les laat zich samenvatten als: Communistische utopieën – alles voor ‘The Common Good’ – zijn in de praktijk meestal niet verwezenlijkt volgens de aanvankelijke onderliggende intenties.
Meestal blijkt de mythos waarmee projecten die ‘het algemeen belang’ dienen worden gelanceerd, een nieuwe vernislaag waarmee een nieuwe heersende klasse zijn nieuwe heerschappij rechtvaardigt.
Natuurlijk heeft Ricardo niet helemaal ongelijk. In de praktijk is de Rijnlandse coöperatieve economische aanpak wel mogelijk gebleken – zie in Nederland de lange-termijn successen van de Rooms-Rode coalitie. Dit was een coalitie van sociaaldemocraten en katholieken: zij heersten over Nederland van 1945 tot 1958. Hun beleid legde de nadruk op industrialisatie, geleide loonpolitiek en de opbouw van sociale zekerheid. Het was een polderachtige consensuspolitiek waarbij compromissen centraal stonden. Hierdoor kregen ook arbeiders een beter en meer welvarend bestaan.
High-Trust noodzakelijk voor lange-termijn samenwerking
Deze aanpak kon echter uitsluitend gedijen binnen een betrekkelijk monoculturele high-trust omgeving. En juist die bureaucratische centralisatie Imperia – zie de EU als voorbeeld – breken die betrekkelijke culturele vertrouwdheid af, en zijn tegelijk antwoorden om met bureaucratie en regeltjes, antwoord te geven op de chaos, lusteloosheid en het vacuüm dat ontstaat wanneer die overzichtelijke gemeenschappen desintegreren/uiteenwaaien.
Dit is waarom het antwoord van Guy Verhofstadt op “meer Europa”, dus ook altijd neerkomt op “meer Europa”. En waar hij “Europa” zegt, bedoelt hij: EU.
Recapitulatie
Alles bij elkaar gezegd en gewogen, is het waar dat bestaande beschavingsmodellen met elkaar schuren en daarbij hun resources en bevolkingen uitputten. Zie die oorlogen in Iran en Oekraïne als voorbeeld.
De mensheid zou zich kunnen verenigen in: “laten we die regimes laten voor wat ze zijn, we zetten een nieuwe stip op de horizon. De mensheid verenigt zich om aan ruimtemijnbouw te doen zodat ook arbeiders het beter krijgen. Zodat er genoeg is voor iedereen. Niet meer geleid door nationalistische, territoriale en bureaucratische regimes en overheden. Maar nu geleid door visionairs en privé-miljardairs die zich hebben losgemaakt van die knellende verbanden.”
Maar dit is en blijft een gambit. Een waagstuk, waarvan je niet kunt inschatten of het eindresultaat zal stroken met de aanvankelijke intenties.
Conclusie
Punt blijft staan dat ruimtekolonisatie een enorme institutionele schaal vergt, en op de schaal zoals science fiction dit voorstelt, vergt het zelfs gigantische investeringen, planning over meerdere generaties, langdurige politieke stabiliteit en zéér grote organisaties.
Historisch zijn zulke projecten doorgaans uitgevoerd door staten, imperia, of staatsgesteunde ondernemingen. Dat SpaceX een voorloper zal blijken van zulke structuren, is aannemelijk. De vraag die echter overeind blijft: “Zou ik deze toekomst nog steeds willen, als ik niet wist welke positie ik daarin zou krijgen?” Het maakt namelijk nogal wat uit of je ondernemer, pionier, bestuurder of kolonie-leider zult zijn, of mijnwerker, technicus, contractarbeider of genetisch aangepaste kolonist.
Momenteel verzamel ik financiële steun voor het uitgeven van een gloednieuw boek, over zingeving en het vinden van betekenis in een chaotische tijd. Hierin worden werken van vroegere filosofen onderzocht om daar belangrijke lessen uit te trekken. Bekijk hier de video! Met uw steun kan ik een stap verder!
Hier kan je reageren op onze artikelen en een inhoudelijke bijdrage leveren. Lees ook even onze huisregels.
Om te reageren dien je eerst aan te melden.
Reageer je voor de eerste keer? Registreer je dan hier.
