Sid Lukkassen werkt momenteel aan een episch project: Zin in Chaos, waarbij het doel is om betekenisgeving te vinden in een tijd van verval en controledrang. Hij schrijft een boek en verzamelt fondsen om het uit te brengen en te presenteren met een mooi, groots en verbindend evenement. Antieke én moderne filosofen worden onderzocht om houvast te vinden in een turbulente tijd. Bekijk de video, en steun het project!
Lees hier deel 1 van het tweeluik: ‘Hitler was Links’.
Adolf Hitler werd geboren in 1889. Dit betekent dat de context waarin hij opgroeide, nog sterk samenhing met de oorspronkelijke betekenis van ‘links’ en ‘rechts’. Deze indeling gaat terug op de Franse revolutie, waarbij de bondgenoten van de koning, die behoudend waren, dichtbij de koning zaten in het parlement. De veranderingsgezinden, die meer rechten voor de burgerij eisten, zaten juist aan de linkerkant van het parlement. Deze politieke situatie van conservatieve monarchieën tegenover republikeinse krachten, tekende het Europa waarbinnen Hitler opgroeide.
En hoewel Hitler in 1933 de absolute macht verwierf in Duitsland, heeft hij geen enkele aanzet gedaan om de onttroonde keizer opnieuw te installeren. Terwijl dit gewoon had gekund, gezien de voormalige Duitse keizer van 1918 (het einde van de Eerste Wereldoorlog) tot 1941 (zijn overlijden) in Nederland verbleef. Iemand die echt in hart en nieren rechts was, en in diezelfde periode zou zijn opgegroeid, zou hebben getracht om de monarchie te herstellen. Hitler was een militair die dit expliciet niet heeft geprobeerd, terwijl het herstellen van de monarchie door rechtse militairen in Rusland wél is geprobeerd: bijvoorbeeld door Fedor Keller en Lavr Kornilov.
Omwentelingen en verstedelijking
Merk op dat dit politieke decor nog zeer veel gemeenschappelijk heeft met de toestanden die de socialistische aartsvader Karl Marx (1818 – 1883) omschreef. Zo gaf Marx nog felle kritiek op de economische monopolies van de kroon. De nazi’s hadden alle kans om de monarchie te herstellen, zoals de Fransen hun monarchie herstelden met het Congres van Wenen (1815). Maar zoals gezegd werd die aanzet niet eens gedaan, en dus bestond het nationaalsocialisme vooral als continuïteit van de socialistische, republikeinse en nationalistische omwentelingen die gelijktijdig met de opkomst van het marxisme in gang waren gezet.
Hoewel de beeldtaal naar Wagner verwees, en naar landelijkheid en volkse tradities, was het nationaalsocialisme in essentie geen behoudende kracht. Het was juist een kracht die in het verlengde lag van de urbanisatie, de industrialisatie, en het relevantieverlies van monarchistische krachten op het platteland. De stroom naar de grote steden en het doorbreken van de traditionele kringen en verbanden. Dit aspect is precies wat een ontheemde technocraat als Albert Speer zo aantrok aan het nationaalsocialisme: het verval van de traditionele autoriteiten schiep een vacuüm om een nieuwe en totalitaire vorm van expertise in te manifesteren.
De gelijkschakelingpolitiek van de nazi’s was de laatste zet om het individu los te maken uit die traditionele, conservatieve verbanden en vervolgens op te nemen in een collectieve, totalitaire volksgemeenschap. Hoewel de beeldtaal en de politieke beloftes van de nazi’s het tegengestelde beloofden, was de natie – als geheel van culturele tradities en organische verbanden – op een totalitaire wijze ondergeschikt gemaakt aan de staat.
Monarchie van Oostenrijk-Hongarije
Terugkerend naar het ultieme argument waarom Hitler een links politicus was – in de context waarin hij opgroeide had ‘rechts’ dus betekenis als trouw aan koning en keizer, terwijl ‘links’ stond voor republicanisme en rebellie. Zijn eigen politieke loopbaan, en de reden waarom hij zich überhaupt was gaan bezighouden met politiek, was zijn afkeer tegen de monarchie van Oostenrijk.
Toen Hitler opgroeide (geboren in 1889) bestond de staat uit de Oostenrijk-Hongarije, een enorme multinationale monarchie onder keizer Frans Jozef I. Dat rijk omvatte onder meer: Duitstalige Oostenrijkers, Hongaren, Tsjechen, Slowaken, Slovenen, Kroaten, Serviërs, Roemenen en Italianen. Géén van die groepen vormde een meerderheid, waardoor het rijk dus niet georganiseerd was rond één natie, maar rond de dynastie van de keizerlijke dynastie.
Dynastie in verval
De gedachte was dat de keizer het rijk bijeenhield, maar die lukte slechts zolang de keizer sterk was. Sinds het einde van de negentiende eeuw won het nationalisme aan kracht. Bijna elke bevolkingsgroep eiste meer autonomie of zelfs een eigen staat. In zijn boek Mein Kampf (1923) beschrijft Hitler hoe die monarchie allerlei volkeren in één korset probeerde te vangen, die eigenlijk niet bij elkaar pasten. De oplossing die hij hierom voorstond, was niet het hervormen van de monarchie, maar aansluiting van Oostenrijk bij Duitsland (de Anschluss). Zijn afkeer van de vorsten van Oostenrijk was dan ook een reden voor hem om, als Oostenrijker, in dienst te gaan van het Duitse leger.
Verder bewonderde hij de Duitsnationalistische politicus Georg von Schönerer, die hij expliciet aanhaalt als voorbeeldfiguur en inspirator. Schönerer was fel tegen de Habsburgse monarchie en wilde dat de Duitstalige gebieden zich bij Duitsland aansloten. Toen in 1914 de oorlog uitbrak meldde hij zich vrijwillig bij het Beierse leger, onderdeel van het Duitse leger en dit was veelzeggend: hoewel hij juridisch Oostenrijks staatsburger was, wilde hij voor Duitsland vechten en niet voor Oostenrijk-Hongarije.
Gezuiverde maakbare samenleving bóven historisch vorstenhuis
Hitler verwierp de Oostenrijks-Hongaarse monarchie omdat hij dit een kunstmatige, multinationale staat vond die de Duitse nationale eenheid in de weg stond, waarvan hij zichzelf als onderdeel zag. Het Derde Rijk, dat hij nadien zélf opbouwde, bevatte ook allerlei nationaliteiten en volkeren, maar die waren nu duidelijk onder Duits commando gesteld. Dit raciale grondbeginsel was radicaal anders dan de dynastieke gedachte achter de conservatieve monarchieën die tot die tijd hadden bestaan. Bij Hitler stond de totalitaire gedachte van een gezuiverde maakbare samenleving dus boven de gedachte van tradities, oude vorstenhuizen en lokale gewesten met lokale privileges.
Uiteindelijk laat Hitlers politieke ontwikkeling vooral zien dat het nationaalsocialisme géén restauratiebeweging was (zoals ‘progressief links’ altijd beweert), maar een revolutionair project. Het verwierp de dynastieke legitimiteit van de oude Europese monarchieën en verving die door een totalitaire staat waarin ras, partij en leider de plaats innamen van koning, kerk en regionale tradities. Juist daarin lag de werkelijke breuk met het oude conservatieve Europa.
Tactiek van de Komintern
Het was trouwens ook een bewuste strategie van de Komintern, de internationale samenwerking van socialisten en communisten onder Russische leiding, om voortaan nooit meer over ‘nationaalsocialisme’ te praten, en uitsluitend over ‘fascisme’ (wat dus veel meer verwees naar Mussolini en Italië, dan naar Hitler-Duitsland). Dit is vervolgens gepopulariseerd omdat het meerdere doelen diende:
[1] Men kon het over fascisme gaan hebben als een ‘rechtse’ kracht – dit was nuttig bij veel politieke campagnes. Het socialistische deel van het nazidom werd opportunistisch verzwegen.Slotsom
Dit alles opgeteld blijkt dat Hitler zich presenteerde als verdediger van traditie, maar dat hij de oude monarchale orde definitief verving door een nieuwe totalitaire staatsorde. Hierom staat het nationaalsocialisme eerder in lijn met de revolutionaire negentiende eeuw (en dus in de lijn van links), dan in die van het ancien régime (en dus van rechts).
Kortom: Adolf Hitler was een links politicus. Het is nu definitief bewezen.
Sid Lukkassen werkt momenteel aan een episch project: Zin in Chaos, waarbij het doel is om betekenisgeving te vinden in een tijd van verval en controledrang. Hij schrijft een boek en verzamelt fondsen om het uit te brengen en te presenteren met een mooi, groots en verbindend evenement. Antieke én moderne filosofen worden onderzocht om houvast te vinden in een turbulente tijd. Bekijk de video, en steun het project!
Hier kan je reageren op onze artikelen en een inhoudelijke bijdrage leveren. Lees ook even onze huisregels.
Om te reageren dien je eerst aan te melden.
Reageer je voor de eerste keer? Registreer je dan hier.
