Eén van de sleutelbegrippen om de politieke wereld van vandaag te kunnen begrijpen, is het concept ‘conatus’. Dit werd gebruikt door de wereldberoemde filosoof Spinoza en recent stelde uw auteur het centraal in een artikel over de dreigingen van massa-immigratie. Het concept duikt nu ook op in een controversieel geschrift waar rechtsconservatieve denkers al eerder scherpe meningen over ventileerden: het boek Bronze Age Mindset, door de omstreden auteur ‘Bronze Age Pervert’, die op ‘X’ als een soort priesterkoning functioneert.
Allereerst: steun Sid via BackMe: Sid staat er alleen voor. Met uw steun is het mogelijk om nog dit soort fundamenteel onderzoek te doen. Niemand steekt zijn nek uit voor Sid. Hij moet het hebben van lezers zoals u. Het is een trieste en harde wereld, waarin uw steun het laatste beetje licht en warmte is.
Voordat we dieper ingaan op Bronze Age Mindset, volgt eerst een uitleg om dit begrip ‘conatus’ beter inzichtelijk te maken. Neem nu deze discussie op de Nederlandse tv. Tegenover een zaal tracht de filosoof Cornelius Rietdijk op filosofische wijze een taboe te slechten, namelijk het aborteren van gehandicapte kinderen. Hij bouwt zijn argumenten rustig, rationeel en evenwichtig op, en stuit vervolgens op een muur van morele verontwaardiging. Je ziet duidelijk dat er drie verschillende ethieken worden gehanteerd.
Drie soorten ethieken
De groep in de zaal lijkt uit te gaan van een plichtethiek. Hun denkwijze komt erop neer: je krijgt een gehandicapt kind toegewezen door het lot. Dat lot heb je dan te dragen. Je moet er dan naar eer, geweten en integriteit maar het beste van zien te maken – dat is je plicht als mens.
De arts die het tegen Rietdijk opneemt, redeneert anders. Hij benadrukt het gewicht van het lijden. Als het lijden van de ouders te zwaar is, als de gehandicapte zelf ondragelijk lijdt, dan mag er abortus of euthanasie worden toegepast. Dit is een utilistische ethiek: hierin geldt genot in het leven als het hoogste goed en lijden als het hoogste kwaad. Een handeling is moreel verdedigbaar als zij effectief is in het minimaliseren van lijden en het maximaliseren van genot.
Rietdijk zelf hanteert een vorm van deugdethiek (niet te verwarren met deugen in de politiek-correcte zin). Het menselijk leven kan pas worden aangemerkt als een leven in de ware zin des woords, als het zich kan ontplooien, en daartoe is “een geschikte behuizing” vereist. Veel mensen kennen deze intuïtie zelf ook. Ze zeggen dan iets als: “Als ik op een dag eindig als een soort kasplantje, dan hoeft het van mij niet, dan trek de stekker er maar uit.” Kwaliteit boven kwantiteit.
Het kiezen van een ethiek
Het afgrondelijke zit hem er nu in, dat je niet vanuit proefondervindelijke en pragmatische argumenten, één van deze drie ethieken boven de andere twee kunt verkiezen. Want hoe je die pragmatische en empirische feiten waardeert, is nu precies afhankelijk van de ethiek waarmee je in het leven staat.
Het is dus alsof je staat op een tektonische plaat, met tussen die platen een afgrondelijke breuklijn. In de ratio en de empirie tref je geen data aan, die de oversprong naar een andere plaat moreel dwingend maakt. Het is dus een sprong die moet voortkomen uit je eigen diepste kern: een keuze tussen elkaar wederzijds uitsluitende ethieken is dus per definitie een sprong vanuit het afgrondelijke.
Conatus
Begrijpt u het tot nu toe? Heel goed, want dan is mijn werk bijna voltooid. Alles staat of valt er dus mee, door welke ethiek je jezelf aangesproken weet. En dat hangt af van de waarden die je aanhangt in het diepste van je innerlijke kern: van je ziel, je persoonlijkheid, je karakter. Dat kernbeginsel, dat is wat Spinoza de ‘conatus’ noemt. En die conatus streeft naar het vervolmaken van zichzelf, en filtert alle feiten die de wereld aandraagt op dat wat die oerkern versterkt. Het proces van de conatus is het uitharden van het eigen ‘zelf’ te midden van een uitwendige wereld.
De kern, het ordende principe dat in de ziel zelf ligt, is dus existentieel en nooit empirisch – het logische en het proefondervindelijke zijn altijd bijkomstig. Dát is conatus.
Bronze Age Mindset: Mastery over Space
Nu dit is opgehelderd zijn we klaar om in te gaan op het boek van Bronze Age Pervert. Alles wat leeft, zo stelt hij in zijn boek, streeft naar het innemen van ruimte. Meestal gaat het om het bezitten van ruimte, het controleren van ruimte, het veroveren van ruimte. Denk bijvoorbeeld aan een leeuw die op een bergtop staat en uitkijkt over de vallei en loert op prooien. Of aan een adelaar die nog boven die leeuw in de lucht patrouilleert.
Volgens BAP leidt het succesvol eigen maken van ruimte tot de ontwikkeling van de ingelegen/aangeboren kwaliteiten van het organisme. En die ontwikkeling stelt het weer in staat om nóg meer materie te veroveren, om de lagere organismen op te vreten die vervolgens opgaan in het hogere organisme. Hij beschrijft het treffend: “It is mobilization of matter to develop the inborn character or idea or fate.” Het gaat dus om iets abstracters dan slechts de assimilatie van biomassa: het gaat óók om een principe. Hiermee heeft hij het in feite over de conatus.
Toepassing op politiek
“Organism seeks mastery of space, environment, to master matter in ways particular to its own abilities. […] The higher and more organized the form of life, the more complex its need for development are.”
In het voorbeeld van leeuwen en adelaars begrijpen we instinctief wat hier bedoelt wordt, maar als we dit op de menselijke samenleving toepassen, dan geldt hetzelfde voor politiek. Want waarom voelt iemand zich bijvoorbeeld aangetrokken tot een plan van Frans Timmermans, om uitkeringen en sociale premies te verhogen?
Omdat diegene aanvoelt dat hij of zij ingedekt wil zijn tegen risico’s en dat dit goed bij diegene past. Beschutting van de groep. Een ander wil juist lagere afdrachten en zelf meer risico lopen. Omdat dat in de kern zit van je persoonlijkheid: individualisme, op eigen kracht willen functioneren en onafhankelijk zijn van de groep. Je eigen lot willen scheppen en dan ook maar zelf de consequenties aanvaarden. Je conatus bepaalt dus voor welke politieke argumenten je überhaupt gevoelig bent.
Existentiële kwestie
‘Links’ en ‘rechts’ zijn dus geen ‘verzinsels’ – geen ‘constructen’ die pas betekenis krijgen binnen een specifiek systeem; binnen een inrichting van economie en maatschappij zoals die zich in de praktijk indient. ‘Links’ en ‘rechts’ zijn existentiële grootheden, eigen aan de ziel van ieder individu – diens conatus. Ze gaan aan empirische gegevenheid vooraf.
Weer even terug naar Bronze Age Mindset. Het boek stelt: “As a result of this mastery of matter there is development of its body, its senses, and all of its faculties, and the unfolding of its inborn destined form or nature.” Eens te meer mag duidelijk zijn dat hoewel BAP het concept ‘conatus’ niet gebruikt, het hier evident om de conatus gaat. De conatus is het kernbeginsel waar alles al ligt ingerold wat het organisme, het ding, het concept, uiteindelijk zal worden als het zich ontplooit binnen de wereld, zich uitdrukt in de realiteit.
Goed en kwaad = kracht en zwakte
“It seeks to become strong, skillful, to master problems and feel the expansion of its power.” Hier komen we op de ware betekenis van ethiek, wat Nietzsche ook schrijft – en wat hij direct aan Spinoza ontleent: goed is alles wat onze levenskracht versterkt; kwaad is alles wat onze levenskracht vermindert.
In lijn hiermee zagen we dus dat er verschillende vormen van ethiek bestaan, maar wat uiteindelijk de doorslag geeft, is dat er één persoon is, die zich ontwikkelt tot de leider van een groep, en diens ethiek wordt uiteindelijk de dominante ethiek, omdat de ruimte nu eenmaal beperkt is, omdat er een beperkte hoeveelheid middelen beschikbaar is.
Kortom: het wordt een strijd op leven en dood tussen die elkaar wederzijds uitsluitende ethieken. Hierbij zijn het niet de morele argumenten die bepalend zijn voor de uitkomst. Het is de kracht van de botsende partijen die bepaalt welke moraal de valide, genormaliseerde, legitieme moraal wordt.
Aanvullende gedachten
We moeten hier benoemen dat er dus een soort ‘power process’ wordt doorgemaakt. Een jongen moet een bergtop beklimmen, een adelaar vangen. En als hij met die adelaar terugkeert naar het dorp, dan is hij voortaan een volwassen lid van de groep en mag hij meepraten binnen de stamvergadering. Dit gaat in de kern om ‘tot wasdom komen’, jezelf ontplooien. Voelen hoe jij met jouw kracht een vorm van meesterschap verwerft.
In de huidige maatschappij is dit natuurlijke proces helemaal afgezwakt, gedempt, via allerlei instituties gekanaliseerd. Met ritalin en dergelijke medicatie wordt het zelfs weggemedicaliseerd. Uiteindelijk kun je nog enkel in virtual reality, zoals het Metaverse van Mark Zuckerberg, dergelijke gevoelens ervaren.
De postmoderniteit is verdoemd
In de huidige gedigitaliseerde en conflictmijdende West-Europese maatschappij kunnen mannen niet meer op een natuurlijke wijze zelfvertrouwen ontwikkelen. De daden op grond waarvan vrouwen hen – in een natuurlijke situatie – aantrekkelijk zouden vinden, zoals jagen, vechten en bouwen, kunnen mannen in deze overgereguleerde toestand überhaupt niet meer verrichten. Games spelen, en daarin steden neerzetten en veldslagen uitvechten, kan het gevoel nog enigszins benaderen.
Kortom: de postmoderne maatschappij is volledig vervreemd van natuurlijke groei en ontwikkeling. Hier komen ook alle ‘cursussen in mannelijkheid’ vandaan. Alles is al ingeperkt, en uiteindelijk moet je als een lone wolf losbreken uit de overgesocialiseerde maatschappij, wil je nog iets scheppends kunnen verwezenlijken.
Tot slot: steun Sid via BackMe. En help om dit soort realistische publicaties blijvend mogelijk te maken! En schrijf u in voor Sids nieuwsbrief!
Hier kan je reageren op onze artikelen en een inhoudelijke bijdrage leveren. Lees ook even onze huisregels.
Om te reageren dien je eerst aan te melden.
Reageer je voor de eerste keer? Registreer je dan hier.
